Monitoring plantacji zbóż w 2026 roku – patogeny grzybowe a bezpieczeństwo ziarna
Bezpieczeństwo ziarna zaczyna się już na plantacji. Kondycja zdrowotna zbóż oraz warunki pogodowe w kluczowych fazach ich rozwoju mogą wpływać na występowanie patogenów grzybowych, w tym takich, które mają znaczenie dla bezpieczeństwa żywności i pasz.
Dlatego Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) prowadzi na terenie całego kraju monitoring plantacji zbóż. Inspektorzy wojewódzkich inspektoratów oceniają występowanie i nasilenie chorób, a zebrane dane pozwalają określić sytuację fitosanitarną w poszczególnych regionach i w skali całej Polski.
Szczególną uwagę zwraca się na fuzariozę kłosów, powodowaną przez grzyby z rodzaju Fusarium, oraz sporysz zbóż i traw, którego sprawcą jest Claviceps purpurea. Grzyby z rodzaju Fusarium mogą wytwarzać m.in. deoksyniwalenol (DON), zearalenon oraz toksyny T-2 i HT-2. Z kolei sklerocja sporyszu zawierają alkaloidy sporyszu. W nadmiernych ilościach substancje te mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt.
Monitoring obejmuje obserwację objawów chorobowych na plantacjach oraz ocenę warunków sprzyjających rozwojowi patogenów, m.in. wilgotności, opadów, rosy czy mgły. W przypadku fuzariozy charakterystyczne może być przedwczesne bielenie części kłosów, natomiast przy porażeniu przez Claviceps purpurea w miejsce ziarniaków powstają ciemne, wydłużone sklerocja sporyszu.
Warto podkreślić, że stwierdzenie obecności patogenu na plantacji nie oznacza automatycznie obecności mykotoksyn w ziarnie. Ich wykrycie oraz określenie zawartości wymaga odpowiednich badań laboratoryjnych. Wymagania dotyczące najwyższych dopuszczalnych poziomów wybranych zanieczyszczeń w żywności określają przepisy Unii Europejskiej, w tym rozporządzenie Komisji (UE) 2023/915.
Przykładem monitoringu regionalnego są wyniki uzyskane w województwie kujawsko-pomorskim, gdzie w 2026 r. obserwacjami objęto 130 plantacji zbóż będących roślinami żywicielskimi monitorowanych patogenów. Fuzariozę kłosów stwierdzono na 22 plantacjach, natomiast sporysz zbóż i traw na 16 plantacjach. Średni poziom porażenia monitorowanych plantacji wyniósł 0,5% dla Fusarium spp. oraz 0,2% dla Claviceps purpurea.
Dane zbierane przez wojewódzkie inspektoraty są przekazywane do Instytutu Ochrony Roślin – Państwowego Instytutu Badawczego w Poznaniu i stanowią podstawę do przygotowania corocznej oceny zagrożenia występowaniem monitorowanych patogenów.
Regularny monitoring pozwala nie tylko oceniać bieżącą sytuację fitosanitarną, ale również porównywać kolejne sezony i obserwować zależności pomiędzy przebiegiem warunków pogodowych a występowaniem chorób zbóż. Dzięki temu obserwacje prowadzone na pojedynczych plantacjach tworzą ogólnopolski system monitorowania zdrowotności upraw i potencjalnych zagrożeń dla bezpieczeństwa ziarna.
Źródło: PIORiN
