W związku z konsultacjami publicznymi nowego tekstu projektu ustawy o dzierżawie rolniczej, Zarząd KRIR, pismem z dnia 30 czerwca 2026 r. przekazał następujące uwagi samorządu rolniczego do ww. projektu.

W ramach konsultacji publicznych nowej wersji projektu ustawy o dzierżawie rolniczej, Zarząd Krajowej Rady Izb Rolniczych przekazał 30 czerwca 2026 r. swoje stanowisko, zawierające uwagi i propozycje zmian do projektowanych przepisów.

Zdaniem samorządu rolniczego projekt, mimo że ma na celu uporządkowanie zasad dzierżawy nieruchomości rolnych, w obecnym kształcie nakłada zbyt daleko idące obowiązki formalne i nie odpowiada realiom funkcjonowania polskich gospodarstw rolnych. W praktyce znaczna część gruntów jest użytkowana na podstawie wieloletnich ustnych umów dzierżawy, które są respektowane przez strony i stanowią podstawę prowadzenia działalności rolniczej oraz ubiegania się o wsparcie w ramach płatności bezpośrednich.

W ocenie samorządu rolniczego wprowadzenie obowiązku zawierania umów dzierżawy wyłącznie w formie pisemnej lub elektronicznej może spowodować liczne trudności dla rolników. Problem ten będzie szczególnie widoczny w przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, gruntów pozostających we współwłasności, nierozstrzygniętych postępowań spadkowych czy sytuacji, w których uzyskanie podpisów wszystkich współwłaścicieli jest niemożliwe lub znacznie utrudnione.

W konsekwencji część producentów rolnych może utracić możliwość udokumentowania tytułu prawnego do użytkowanych gruntów, mimo że faktycznie prowadzi na nich działalność rolniczą od wielu lat. Taka sytuacja może również negatywnie wpłynąć na możliwość korzystania z instrumentów wsparcia przewidzianych dla rolnictwa.

Poniżej publikujemy szczegółowe uwagi samorządu rolniczego do projektu ustawy:

Art. 4 – terminy zawarcia umów dzierżawy

Wprowadzenie automatyzmu, iż każda umowa zawarta na czas nieokreślony będzie poczytywana za zawartą na okres 30 lat, co oznacza, że będzie ciężko ją wypowiedzieć przed upływem tego okresu. Ponadto, w prawodawstwie polskim nadal istnieje prawo dotyczące „zasiedzenia w złej wierze”, które właśnie wynosi 30 lat.

Art. 5 – obowiązek zawierania umowy dzierżawy w formie aktu notarialnego albo pisemnej z potwierdzoną urzędowo datą.

Wprowadzenie obowiązkowej formy aktu notarialnego albo innej pisemnej urzędowo poświadczonej dla wszystkich dzierżaw rolnych w obrocie prywatnym stanowi przykład nadmiernego obciążenia biurokratycznego. Oznacza to, że wszystkie umowy ustne oraz zawarte w zwykłej formie pisemnej automatycznie będą nieważne. W praktyce zniechęci to właścicieli gruntów do legalnego zawierania umów, zwłaszcza w przypadku niewielkich, sąsiedzkich dzierżaw, które dominują na polskiej wsi. Dodatkowo przepis ten wprowadza obowiązek podpisania sformalizowanego i szczegółowego protokołu wydania gruntu – następne obciążenie biurokratyczne.

Art. 8-9 – rozliczenia czynszu i nakładów.

Przepisy generują kolejne obowiązki biurokratyczne, których brak może prowadzić do sporów i podważania ważności rozliczeń. Projektowane przepisy są bardzo ogóle i stwarzają możliwość dużej dowolności interpretacyjnej. W przypadku wielohektarowych gospodarstw lub licznych działek obowiązek ten może być przez urzędników różnie oceniany.

Art. 10–11 – szczegółowe obowiązki informacyjne stron

Projekt zakłada daleko idącą formalizację relacji między właścicielem a dzierżawcą, traktując ich jak strony skomplikowanej inwestycji infrastrukturalnej, a nie zwykłej umowy cywilnoprawnej. Nadmierna liczba obowiązków spowoduje brak chęci przez właścicieli do wydzierżawiania gruntów, a w przypadku zawarcia umowy może zwiększyć spory nawet za czysto formalne drobne uchybienia.

Art. 13 – ograniczenia w zakresie korzystania z nieruchomości

Regulacje te nadmiernie ingerują w sposób prowadzenia działalności rolniczej i ograniczają elastyczność gospodarowania przez dzierżawę. Uprawniają właściciela do kontrolowania zakresu upraw na gruncie. W praktyce mogą utrudnić racjonalne wykorzystanie gruntów oraz dostosowywanie gospodarstw do zmieniających się warunków rynkowych.

Art. 19–22 – obowiązkowe okresy wypowiedzenia

Projekt w sposób sztuczny ogranicza właścicielom możliwość odzyskania własnej nieruchomości. Możliwość rozwiązania umowy tylko w wypadkach wskazanych w ustawie. Brak możliwości stron zakresie rozwiązywania umowy oprócz obustronnego porozumienia (o co bardzo często trudno) spowodowuje niechęć ich zawierania.

Tak daleko idąca ochrona dzierżawcy odstraszy właścicieli od oddawania gruntów w dzierżawę, co doprowadzi do kłopotów rolników, którzy produkują żywność na rynek.

Art. 24–26 – rozbudowane obowiązki rozliczeniowe

Projektowane przepisy określają kolejne obowiązki dokumentacyjne dla stron umów, które będą szczególnie uciążliwe dla drobnych gospodarstw rodzinnych. Zamiast upraszczać obrót ziemią rolną, projektowane przepisy tworzą kolejne bariery administracyjne.

Art. 30 – wygaszanie istniejących umów zawartych bez aktu notarialnego

Przepisy przewidują automatyczne rozwiązanie po trzech latach umów dzierżaw tylko dlatego, że nie zostały zawarte w nowej wymaganej formie, stanowi nieuzasadnioną ingerencję w istniejące stosunki prawne oraz narusza zasadę pewności obrotu. Umowy ustne funkcjonujące od lat w tej formie nadal dla dzierżaw innych niż grunty rolnicze będą funkcjonowały w Polsce na podstawi przepisów Kodeksu Cywilnego. Ustawa ta wprowadza więc nierówność podmiotów wobec prawa inaczej traktując właścicieli gruntów rolnych niż np. właścicieli lokali.

Źródło: KRIR